Marañon rivier

Van beton en corruptie: Verzet stopt bouw Andes Amazone dammen.

Mongabay-serie: Amazon-infrastructuur, door Saul Elbein op 24 januari 2019

  • In 2010 sloten de presidenten van Peru en Brazilië een overeenkomst om 22 grote dammen in het stroomgebied van de Marañon- en Amazonerivier te bouwen. De energie die door die dammen zou worden opgewekt, kon de Peruaanse goud- en kopermijn Conga laten groeien tot een van de grootste ter wereld.
  • De uitbreiding van de Conga-mijn zou dagelijks 85.000-ton giftige, met zware metalen beladen residuen stroomafwaarts in de Ucayali rivier hebben gedumpt. De Marañon dammen zouden, doordat ze essentiële voedingsstoffen- en sedimentstromen blokkeren, waarschijnlijk onherstelbare schade berokkenen aan de Amazone-rivier en de Amazone-bekkenecologie.
  • Odebrecht, een mega-bouwbedrijf uit Brazilië, werd uitgekozen om het bouwproject te starten. De projecten werden sterk tegengewerkt door de plattelandsbevolking die de gevolgen zouden ondervinden, en door een internationale alliantie van milieu-NGO’s en rivier-avonturen-toeristen die de Marañón als de Grand Canyon van Latijns-Amerika beschouwen.
  • Negen jaar later zitten de Peruaanse en Braziliaanse presidenten en leidinggevenden van Odebrecht die betrokken zijn bij de deal in de gevangenis of zijn beschuldigd van corruptie. Alle, behalve twee van de, damprojecten zijn gestopt. Dit resultaat is toe te schrijven aan het verbazingwekkend succesvolle verzet van lokale plattelandsbewoners.
De Peruaanse President Alan García (links op achtergrond) praat met de Braziliaanse president Lula da Silva (rechts achter) terwijl in juni 2010 een gezamenlijke energieovereenkomst tussen de twee landen wordt ondertekend. Foto: Ministerie van Buitenlandse zaken Peru.

Lang voordat hij gezocht werd, hij verstopte zich in het huis van de Uruguayaanse ambassadeur in Lima waar hij asiel aanvroeg, tekende de Peruviaanse president Alan García nog een laatste grote deal.

Als Peru’s president van 2006 tot 2011, had García aangedrongen op de bouw van een duizelingwekkend aantal mega-infrastructuurprojecten in de Amazone-Andes, of de lokale bevolking het daar nu mee eens was of niet. Het officiële standpunt van zijn regering: de natuurlijke hulpbronnen van Peru behoren toe aan alle Peruanen. De ontginning ervan kwam ten goede aan alle Peruanen, dus het eigenbelang van de lokale bevolking die de dupe was van de gevolgen gaf hun geen vetorecht.

Garcia zette door en negeerde de toenemende lokale oppositie. In de laatste maanden van zijn regering heeft hij Peru verplicht tot projecten van een verbluffende schaalgrootte, import en impact, met onvoorziene gevolgen die hun weerslag hebben op het heden en waarschijnlijk tot in de verre toekomst.

De eerste van deze Peruaanse projecten was Conga, een geplande radicale uitbreiding van Yanacocha, een al enorme goud- en kopermijn in de Andes-hooglanden, waardoor het een van ‘s werelds grootste mijnactiviteiten zou worden. Zoals voorgesteld, zou Conga dagelijks naar schatting 85.000 ton giftige, met zware metalen beladen mijnafval in het stroomgebied van de Ucayali lozen.

Maar hoe kunnen we Conga’s steenbrekers, slurry-pompen en cyanide-zuigers van energie voorzien, de gigawatts aan vermogen leveren die nodig zijn om goud en koper uit steenachtig erts te winnen?

Het antwoord: García ontmoette in juni 2010 de toenmalige Braziliaanse president Lula da Silva en ondertekende een overeenkomst op hoog niveau voor een reeks waterkrachtprojecten die de rivier de Marañón 22 keer over de gehele lengte zou indammen. Deze zouden voornamelijk worden gebouwd door de mega-bouwbedrijven uit Brazilië.

Newmont, een mijnbedrijf uit Colorado, wiens Yanacocha goudmijn werd uitgegraven in een ongerept Andes-meer. De García regering gaf Odebrecht een contract van 500 miljoen dollar om de mijn, de op drie na grootste van de wereld, uit te breiden naar de Conga – een ontwikkeling waardoor de Peruaanse regering naar schatting dagelijks 85.000 ton giftig mijnafval zou creëren. Afbeelding door Euyasik op Wikimedia.

De Amazonerivier ter dood veroordeeld

De Ucayali en Marañón zijn twee van de grootste Andes-waterwegen die de Amazone-rivier voeden. Sneeuwval en regenval Zijn de drijvende kracht in de seizoensgebonden eb en vloed, waardoor enorme hoeveelheden water en tonnen voedselrijk sediment omlaag stromen in het oostelijk Amazonebekken, waar een nog uitgestrekt regenwoud het klimaat in het hele continent helpt reguleren en een enorme kritische koolstofopslag biedt om de opwarming van de aarde tegen te gaan.

Toen ze het plan van García hoorden, trapten wetenschappers op de rem. Ze waarschuwden dat de dammen een milieuramp van epische, continentale en zelfs mondiale proporties zouden veroorzaken, die het levensonderhoud, de voedselzekerheid en misschien zelfs het regionale klimaat van miljoenen bedreigden.

Toch beoordeelden García’s en Lula’s regeringen de mega-projecten de moeite waard; ze drongen aan in naam van de nationale economische vooruitgang, en in het geval van Peru criminaliseerden zij volgens critici degenen die tegen hen waren.

In een publicatie uit 2007 vergeleek García milieu- en inheemse activisten die tegen de dammen en mijnexpansie waren met een fabel van de gebroeders Grimm over “de Hond en de Kribbe”: een hebzuchtige hond die schapen en vee ervan weerhoudt hooi te eten dat hij zelf niet lust.

In 2011, tegen het eind van zijn ambtstermijn, vertelde de president voor de Peruaanse TV dat als Peru als een land verder wilde komen, het volk “de absurde bijgelovige ideologieën die je wijsmaken dat de muren goden zijn en de lucht een god is, moet afzweren… als we dat punt niet bereiken, kunnen we niets doen, laat staan mijnbouw.”

Odebrecht heeft projecten op het westelijk halfrond gebouwd, waaronder deze mega-dam in Angola. Begin 2014, een groot onderzoek naar corruptie, ontdekte men dat het bedrijf vaak zijn contracten kreeg via een gigantisch netwerk van omkoping door de overheid. Beeld door Dinheiro Vivo.

De mega-dam zwendel

De afgelopen jaren hebben openbare aanklagers in Peru, Brazilië en de Verenigde Staten gewezen op duisterder beweegredenen voor het mega-infrastructuurplan.

De grootste begunstigde van de García-Lula-deal bleek niet Peru te zijn, maar Odebrecht, een gigantisch en corrupt Braziliaans bouwbedrijf dat zich sinds 2014 in het centrum van wat het Amerikaanse ministerie van Justitie duidde als “de grootste buitenlandse omkopingszaak in de geschiedenis” bevond. “Enkele van de grootste projecten van Odebrecht waren hydro-elektrische megadammen.

Voordat alles voorbij was, zou de CEO van Odebrecht worden veroordeeld tot 19 jaar gevangenisstraf wegens het helpen uitbroeden van een regeling waarmee de grootste bouwfirma’s van Brazilië grote campagnedonaties zouden doen aan president Lula’s Arbeiderspartij (PT) en andere politieke partijen, in ruil voor lucratieve door de overheid gefinancierde infrastructuurcontracten.

De publicatie van de misdaden van Odebrecht evenals die van andere bedrijven die werden bekendgemaakt in het Braziliaanse Lava Jato-onderzoek (Wasstraat), zorgden voor een economische en politieke tsunami die over Latijns-Amerika trok en de regeringen van Brazilië tot Panama deden omvallen.

De naschokken maakten dat presidenten, zoals Lula, opgesloten werden; anderen zoals, García, staan een gevangenisstraf te wachten. Lava Jato maakte ook de weg vrij voor de zachte staatsgreep tegen de Braziliaanse president Dilma Rousseff en de opkomst van de ultra-rechtse Jair Bolsonaro die in januari aantrad in Brazilië.

En in Peru hebben gerechtelijke onderzoeken onthuld hoe achtereenvolgende Peruaanse regeringen van plan waren de bovenloop van de Andes-Amazone op te offeren, met als resultaat het hele Amazonebekken weg te geven aan monsterlijk corrupte openbare werken.

De mensen van de Marañon doorkruisen traditiegetrouw zelden hun rivier maar als het moet met balsahoutvlotten (links). Deze contrasteren met de veel veiliger, hightech rubberen vlotten die de Marañon scouting-expeditie van Benjamin Webb voor wildwaterraften, gebruiken. Fotocredit: Saul Elbein.

Waar rivieren rijzen, staan de mensen op

Het Peru-Brazilië-Odebrecht-traject heeft een ander fenomeen teweeggebracht: het heeft een zeer effectieve David versus Goliath beweging voortgebracht, een reactie van lokale gemeenschappen en internationale NGO’s die zich verenigden in solidariteit en verzet tegen een aanval van politiek pesten en corruptie .

Uiteindelijk, ondanks omkoping en samenzwering tussen nationale regeringen en Odebrecht, ondanks rechtszaken en politie-kogels, faalden de uitbreiding van de Conga-mijn en de damprojecten.

Van de 22 voorgestelde stuwdammen – alles ooit als een voldongen deal gezien – blijven er twee over die misschien ooit gebouwd worden; in februari zal wellicht bekend worden dat ook deze dammen er niet komen.

Hoewel economische chaos – mede als gevolg van de gedenkwaardige val van Odebrecht – Conga en de dammen heeft helpen stilleggen, bleek een cruciaal element in het voortbestaan van de ecosystemen van Ucayali en Marañón het vermogen van maatschappelijke groeperingen en boerenmilities om een sterke, onbreekbare alliantie te vormen.

Als, naar alle waarschijnlijkheid deze laatste dammen hun concessies dit jaar verliezen, zal dit grotendeels te danken zijn aan de kracht van de mensen en hun onverzettelijkheid tegen intimidatie en uitbuiting.

Boeren die langs de rivier de Marañón wonen, verzamelen zich in 2015 om politieke organisatoren te begroeten die tegen de dammen zijn. Odebrecht vertelde ons dat als we ons lieten uitkopen, ze ons banen en geld zouden geven voor onderwijs, zei Dorselina, een moeder. “Maar we willen niet weggaan. Het leven is anders in de stad; je eet er slechter en het is er lang niet zo gezond. “Afbeelding door Saul Elbein.

Het Trojaanse bouwbedrijf

In 2012 waren de boeren in het zeer afgelegen Peruaanse dorp Tupen Grande, aan de oevers van de rivier de Marañón in het Andesgebergte, verbaasd te zien dat slanke rubberen vlotten, boordevol wetenschappelijke uitrusting, landden op het strand onder hun klifdorp.

De biologen die aan wal gingen boden de lokale bevolking geld aan om te helpen bij het verzamelen van planten- en dierenmonsters als onderdeel van een ecologische studie. Het was gemakkelijk geld, dus de lokale bevolking deed mee. Pas later, toen de Tupeneros hun cocablad op de markt brachten in de provinciale hoofdstad Celendin (een straffe twaalf uur durende wandeling vanuit hun woongebied in de kloof), bleek dat ze misleid waren.

De wetenschappers waren daar niet heen gegaan voor een basale biologische studie, maar om voor de overheid een vereiste milieueffectrapportage uit te voeren ter voorbereiding op een mega-infrastructuurproject dat hun rivier zou indammen en al hun huizen, boerderijen en weiden onder water zou zetten.

Zo kwamen de rivieroever-bewoners erachter: de hooglanden rond Celendin worden bewoond door Quechua sprekende dorpsbewoners, door huwelijk verbonden en met een affiniteit met de Tuperneros. Deze dorpsdorpbewoners – uit noodzaak milieuactivisten geworden – hadden jarenlang in gruwel en furie toegekeken hoe de Newmont Mining Corporation uit Colorado hun hooglandmeren vernietigde met afval van de gigantische goud- en kopermijn Yanacocha.

Nu terwijl de Yanacocha’s productie inzakte vertelden de hooglanders hun riverine-neven dat de García-regering het voorstel van Newmont had goedgekeurd om Yanacocha uit te breiden tot de Conga mega-mijnexpansie, waarbij de groei mogelijk wordt gemaakt door de 22 hydro-elektrische dammen. Het bedrijf dat de Peruaanse overheid had gekozen voor de nieuwe projecten en aan wie het een bouwcontract van 500 miljoen dollar had toegezegd, was hetzelfde bedrijf dat oorspronkelijk biologen had ingezet ter voorbereiding op de vernietiging van de meren en dorpen van de hooglanders: Odebrecht.

De Celendin-activisten, vertelden de Tupeneros dat de biologen van Odebrecht de wilde dieren en planten niet hadden onderzocht omdat ze ze wilden beschermen: ze maakten een voorlopige inventaris van de doden.

De Zwarte Prochilodus (Prochilodus nigricans) is een van de belangrijkste vissoorten in het noordwesten van Amazonië, hier te zien in een expeditie-illustratie uit de 19e eeuw. Als de dammen werden gebouwd, ontdekte de Wildlife Conservation Society, kon de visstand met wel 90% dalen, wat van invloed is op aquatische ecosystemen en lokale economieën. Beeld door Spix & Agassiz, 1829.

Als met de bouw van de dammen zou worden begonnen, was de milieueffect-beoordeling, uitgevoerd door Guile, de eerste legale stap in het omzetten van Tupen en zijn smalle kloof in een meer van 32 vierkante kilometer (12 vierkante mijl), waarbij 12.000 hectaren (46 vierkante mijl) woud vernietigd zou worden. Dat lijkt misschien niet veel, totdat men bedenkt dat de vernietigde biodiversiteit afkomstig is van de smalle vruchtbare kanten van een steile kloof.

Tientallen vissoorten waarvan de dorpelingen afhankelijk waren zouden met uitsterven worden bedreigd – net als hun dorp. Volgens een rapport van de Wildlife Conservation Society gepubliceerd in de Public Library of Science, leven 156 soorten vissen in de kanalen waar de mega-dam van Chadin II moest worden gebouwd; ervaring van andere dammen leert ons dat een dam dwars door deze habitat wel 90% van deze soorten in de vergetelheid zou kunnen raken.

Het Arena Amazonica stadion in aanbouw. Dit is een van de vier met smeergeld besmette stadions gebouwd voor de World Cup van 2016 in Brazilië, door Odebrecht. Het bedrijf heeft, samen met andere grote Braziliaanse bouwbedrijven, een kolossaal corruptieschema ontwikkeld dat politieke gevolgen heeft gehad in heel Latijns-Amerika. Afbeelding door Gideão Soares / Portal da Copa.

Wereldwijde, nationale en zakelijke omkoping

Tupen en Celendin waren slechts twee gebieden in de wereld die opgeofferd werden – lokale gemeenschappen en hele ecosystemen – om de winst van Odebrecht te voeden en te voldoen aan de infrastructuurbehoeften van Latijns-Amerikaanse en Afrikaanse regeringen.

Het Braziliaanse bouwbedrijf – opgericht als een klein familiebedrijf in de jaren 1940 door Duitse immigranten in het noordoosten van Brazilië – was in 2010 uitgegegroeid tot een imperium van bulldozers, kranen, beton en staal dat zich over de hele wereld uitstrekte, met 181.000 mensen in dienst in 21 landen.

Odebrecht bouwde metrolijnen in Venezuela (meestal vergeven van corruptie en nog steeds niet opgeleverd); havens in Cuba; en vier van de veel bekritiseerde, stadions gebouwd voor de Braziliaanse World Cup van 2016 – nu witte olifanten. Over de hele wereld, in Honduras, Angola, Brazilië en Peru, heeft Odebrecht valleien onder water gezet om elektriciteit te maken, bergen en bossen verscheurd voor mijnen, en forse steekpenningen betaald aan regeringen om de klussen te verwerven.

In 2014 leidde een schandaal over te veel betaalde bedragen voor een raffinaderij in Houston de Braziliaanse en FBI-onderzoekers ertoe om het bedrijfsnetwerk van corruptie van Odebrecht bloot te leggen. Ze ontdekten de geavanceerde illegale operatie van het bedrijf, geleid door wat een aanklager van het Amerikaanse ministerie van Justitie een interne “Omkopingsafdeling” noemde, ongelooflijk bedreven in het afsluiten van achterkamertjes-deals, separaat van de belangrijkste computer-boekhoudsystemen van de firma via een geheim intern netwerk.

De bron van het rijk van Odebrecht, zoals officieren van justitie op het westelijk halfrond uitvonden, was zo oud als de moderne beschaving: openbare werken, in de vorm van verborgen smeergeld, vaak vermomd als donaties voor politieke campagnes, die bestuurders ertoe aanzetten Odebrecht in te huren en te overladen met publieke middelen voor te dure, ecologisch en sociaal destructieve infrastructuurprojecten.

Neem bijvoorbeeld het WK-stadion in de Amazone-stad Manaus, dat sinds het evenement slechts minimaal gebruikt is, waardoor een lokale rechter suggereerde om het in een gevangenis te veranderen – het overschreed de geschatte bouwkosten met $ 25 miljoen.

Op de Chadin II-dam in de Marañon-rivier deed Odebrecht een bod van $ 1,65 miljard; een rapport van de Universiteit van Oxford over megadammen suggereert dat dit waarschijnlijk minder dan de helft van de werkelijke uiteindelijke kosten zou zijn geweest.

Alan García, Peru’s president van 2006 tot 2011. Afhankelijk van een beslissing van openbare aanklagers, kon hij berecht worden voor vermeende corruptie en gevangen gezet. Afbeelding door Fusionurbana op Flickr.com.

De rot in Peru

Mede dankzij de bekentenissen van Marcelo Odebrecht – de voormalige CEO van het bedrijf, die in 2016 het bewijs aan de staat heeft geleverd in ruil voor straf-vermindering tot 19 jaar – drie opeenvolgende Peruaanse presidenten, plus de prominente oppositieleider Keiko Fujimori worden nu geconfronteerd met een gevangenisstraf voor het ontvangen van tientallen miljoenen aan steekpenningen.

De onthullingen van Lava Jato werpen nieuw licht op de megaprojecten die deze politici controleerden, die nu niet lijken op pogingen om het Peruaanse volk ten goede te komen, maar veeleer op regelingen om gemeenschappen, nationale hulpbronnen en ecosystemen voor persoonlijk gewin te liquideren:

  • Alejandro Toledo, president van Peru van 2001 tot 2006, ontving 20 dollar miljoen aan steekpenningen. Hij keurde de door Odebrecht gebouwde Inter-oceanische snelweg Peru-Brazilië goed als essentieel voor de regionale handel, en verbond Brazilië met de dichter bij China gelegen havens in Peru. Sinds de voltooiing in 2011 heeft dit weinig opgeleverd voor de reguliere handel, het heeft daarentegen wel een toename van misdaad en ontbossing in het zuidelijke Amazonegebied bevorderd.
  • Alan García, president van 2006 tot 2011, ontving liet zich voor circa 8 miljoen dollar omkopen; hij gunde Odebrecht enorme contracten, waaronder de Conga-uitbreiding, de mega-dam deal van Marañón met de Braziliaanse Lula en de metro van Lima. (Aangezien Peru het zich niet kon permitteren om de dammen zelf te kopen, voorzag de Braziliaanse ontwikkelingsbank, bekend als BNDES, de Peruvianen van een genereus kredietplan.)
  • Ollanta Humala, Peru’s president van 2011 tot 2016, incasseerde circa 3 miljoen dollar aan steekpenningen. Als opvolger van García bleef hij zowel de megadamprojecten van Conga als de Marañón promoten, hij ging zelfs zo ver dat hij een staat van nationale noodtoestand afkondigde als een middel om het groeiende lokale verzet te bestrijden.

Deze Peruaanse regeringen zouden later, vaak en luidruchtig beweren, dat de dammen en snelwegprojecten bedoeld waren voor het algemeen nut: voor rurale elektrificatie en het kalmeren van een rivier waarvan ook de lokale bevolking vindt dat die wild en gevaarlijk is.

Een speciale VN-rapporteur stelde echter in 2013 vast dat Peru een aanzienlijk overschot aan energie had en dat de energie van Chadin II nooit was bedoeld voor de Peruanen, maar ten behoeve van Conga en Newmont, het Amerikaanse mijnbedrijf was.

Inez Human maakt deel uit van een uitgebreide familie in de smalle, afgelegen Marañon River-vallei. Hier, in Tupen, maakt ze een maaltijd boven het familie kookvuur. Dagelijkse maaltijden bestaan uit rijst en een klein stukje kip, eieren of ingeblikte tonijn. De bouw van de megadammen in de Amazone zou de dorpen en het dorpsleven hebben vernietigd. Beeld door Saul Elbein.

Schennis van mensenrechten

Steekpenningen vertellen slechts een deel van de corruptiegeschiedenis. De Peruaanse overheid heeft verschillende internationale overeenkomsten ondertekend die de burgerrechten garanderen in het kader van megaprojecten. De VN-verklaring over de rechten van inheemse volkeren, bijvoorbeeld, verzekert “vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming” van lokale betrokken bevolkingsgroepen. Dit geldt ook voor de Conventie 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie. De Peruaanse regering beweert dat zij het internationaal recht letterlijk heeft opgevolgd. “Er waren openbare bijeenkomsten, en we hadden een degelijk voorstel [van de lokale bevolking] dat het [het Chadin II dam-project] zou moeten voortgezet,” zei Edwin Quintanilla, Peru’s viceminister van Energie, in 2016. “We zijn onze [overheids] verplichtingen nagekomen.”

Deze claim was volgens lokale rapporten vals, of op zijn minst overdreven. Odebrecht hield bijvoorbeeld gemeenschapsbijeenkomsten voor het Chadin-project, maar die werden in Celendin gehouden, tien tot twaalf uur te voet en een reis met een pick-uptruck van Tupen en de meest getroffen mensen vandaan. Volgens de lokale bevolking sloot het bedrijf ook gemeenschapsleiders uit van deelname. Sommige groepen, vertelde een woordvoerder van Odebrecht tegen Mongabay, waren inderdaad uitgesloten omdat ze werden beschouwd als veroorzakers van problemen.

Om het nog erger te maken, zei Bruno Monteferri, een milieuadvocaat van de Society of Peruvian Environmental Law, hoewel er 22 dammen waren gepland, “analyseerde de overheid alle milieueffectrapporten geïsoleerd, alsof elk project de enige in het stroomgebied was , de enige in de rivier. “

Sociaal-ecologische experts zijn het erover eens dat een meervoudig mega-dam project met zo veel complexiteit en zo veel onderdelen, als een geheel moet worden geëvalueerd, en niet stukjes om synergetische effecten te benoemen.

Toen Peru de mijnuitbreiding en de nieuwe dammen goedkeurde, verenigden boeren uit zowel de Andes als de Amazone zich om de regering en Odebrecht ingenieurs van het land en uit de buurt van de rivier te houden. Afbeelding door Golda Fuentes.

Lokaal en internationaal verzet stopt de bouw van de Andes stuwdammen

Geconfronteerd met een regering die van zins is om het dammen project tot een goed einde te brengen, sloegen de mensen van de Marañon en de hooglanders rond Conga de handen ineen.

Vanaf eind 2011 begonnen groepen uit het maatschappelijk middenveld, milieurecht bureaus en de Ronda Campesina, oftewel “boerenkringen”, informele bewakings-eenheden, oorspronkelijk om veedieven af te schrikken, contrarevolutionaire tegenacties als antwoord op het geweld van het communistische “Lichtend Pad” tegen de mijnen en dammen te organiseren.

In de hooglanden verzamelden duizenden boeren zich in sterke demonstraties rond meren gedoemd om geslachtofferd te worden voor de Conga uitbreiding. Eén familie, de Chaupes, wiens land door de regering aan de Newmont Mining Corporation was gegeven, weigerde categorisch te verhuizen, doorstond verwoestingen, intimidatie en rechtszaken.

Toen het verzet tegen zowel Conga, Chadin II als andere voorgestelde dammen onder president Ollanta Humala werd geïntensiveerd, stelde de regering voor om de plannen te vernietigen.

In 2012 en 2013 werden massa-demonstraties tegen Conga beantwoord door veiligheidstroepen die scherpe munitie afvuurden, waardoor demonstranten blind, verlamd of gedood werden; in 2013 voerde de politie charges uit op een menigte die tegen Chadin II was, negen mensen raakten gewond. Dit heeft de protesten alleen maar aangewakkerd. Het bracht ook internationale aandacht van de Verenigde Naties, waarvan de rapporteur vaststelde dat “Minas Conga en Chadin II projecten zijn die onvermijdelijk het ecosysteem en het recht op water bedreigen en mensenlevens, veel verwondingen, juridische aanklachten, opsluitingen en de criminalisering van vreedzame protesten veroorzaken.”

In 2016 won Maxima Acuña Chaupe, de matriarch van de familie die Newmont versperde, de Goldman-prijs voor haar vechtlustige verzet. Door interne weerstand en externe druk zijn de projecten tot stilstand gekomen.

In de Marañon-kloof voerden de Conga-demonstranten, aangespoord door hun hooglandburen, hun eigen strijdplan in het hart van het verzet uit. Ze hebben Odebrecht ingenieurs die daar waren om onderzoek te doen kort gevangengezet, ze werden gedwongen om vernederende fysieke oefeningen te doen – waaronder honderden push-ups – voordat ze naar hun bazen werden teruggestuurd. En ze straften leden van de lokale bevolking die geld en cadeaus van Odebrecht als smeergeld hadden aangenomen.

Toen avontuurlijke toeristen uit het buitenland aan hun rivierstranden opdoken (raften wordt in de Marañón op één lijn gesteld met de US Grand Canyon), zagen de Tupeneros hun kans en potentiële bondgenoten: ze vroegen “donaties” van de gringo’s en gebruikten het geld om patrouille-uniformen en wapenstokken te kopen.

Van 2013 tot 2016 verwelkten de mijnbouw- en damprojecten, toen de Humala-regering, onder buitenlandse druk en het groeiende Odebrecht-schandaal, het politieke kapitaal verloren om de toenemende protesten te negeren.

Ondertussen werd de anti-dam-alliantie sterker.

Een jonge Australische kajakker die een van de eerste grote Marañon-expedities leidde, Benjamin Webb, smeedde een coalitie onder de naam “Remando Juntos”, Samen Peddelend, die de Peruaanse kuststeden, vlotgidsen, internationale donoren en avontuurlijke toeristen verenigde om het Peruaanse Ministerie van Toerisme te stimuleren om de rivier te beschermen als een alternatief, duurzaam model van lokale ontwikkeling. Ze hebben zich ook ingezet om de Marañon onder de bescherming van de internationale Waterkeeper Alliance te brengen.

Rafters op de Marañon. De rivier, als ze niet is afgedamd, is op weg om een internationale wildwater-rafting bestemming van wereldklasse te worden. Afbeelding door Danielle Villasana.

De wind in Peru was gedraaid. De corruptie en de val van Odebrecht hadden de nationale honger naar mega-projecten doen afnemen; het Conga-conflict had Marco Aranas, een ex-priester en milieuactivist die door de politie in elkaar werd geslagen, een zetel in de Peruaanse senaat opgeleverd. “De dammen werden zonder vrienden achtergelaten in het Congres”, zei milieurechter Monteferri.

In 2016 voerde Robert F. Kennedy Jr., hoofd van de Waterkeeper Alliance, vier maanden lang campagne in Peru tegen de dammen en ontmoette hij de Peruaanse minister van Energie en Mijnbouw onder de opvolger van Humala, president Pedro Pablo Kuczynski.

“Mijn doel hier is om te proberen een rationele reactie op de regering te genereren in termen van her-overwegen van de verschillende damprojecten die in de rivier zouden worden geïnstalleerd,” vertelde Kennedy aan de Peruaanse krant Somos.

Slechts een paar dagen later verklaarde de regering van Kuczynski in het openbaar dat ze geen grote dammen in het Amazonegebied zou nastreven.

Corruptie door Odebrecht en Petrobras, het Braziliaanse oliebedrijf, leidde tot massale protesten in heel Brazilië. Wat begon als demonstraties voor goed bestuur, opende een gelegenheid voor een rechtse reactie tegen presidenten Lula da Silva, Dilma Rousseff en de regerende Arbeiderspartij (PT). De wetgever op de achterbank, Jair Bolsonaro, reed op de protestgolf naar onverwachte macht en bereikte het presidentschap van Brazilië, met mogelijk duistere implicaties voor het Amazone biotoop. Afbeelding met dank aan Agência Brasil.

Dood, maar misschien niet helemaal

Terwijl veel milieuactivisten de overwinning claimden, betekende de aankondiging van Kuczynski niet noodzakelijkerwijs het einde van de dammen.

Volgens Monteferri mag een project waaraan een MER (Milieueffectrapportage) is toegekend volgens de Peruaanse wet binnen drie jaar worden gestart – daarna verliest het zowel de MER als de concessie. Van de 22 dammen die oorspronkelijk door García en Lula werden voorgesteld, zijn ze allemaal op één na dood – Chadin II – waarvan de mega-damconcessie in februari afloopt.

Er is dus nog steeds een kleine kans dat dit project kan doorgaan. Die mogelijkheid kan ook zijn vergroot omdat Kuczynski zelf van de macht is ontheven vanwege beschuldigingen van het aannemen van steekpenningen van Odebrecht in het midden van de jaren 2000. De Andes dammen, merkt Monteferri op, gezien hun associatie met de in ongenade gevallen García, hebben weinig medestanders, maar de nieuwe regering onder president Martin Vizcarra heeft nog steeds de bouwbedrijven NIET formeel van hun concessies ontdaan.

“We willen er zeker van zijn dat ze dat formeel doen,” zei Monteferri, “dus als iemand hierop terug wil komen en een andere dam in de Marañón probeert te bouwen, moeten ze helemaal opnieuw beginnen.”

Hoewel het huidige politieke en economische klimaat slecht is voor grote dammen in Peru, is hij bang dat de sfeer gemakkelijk in de loop van de tijd kan veranderen. Het enorme aardgasveld van Camisea, in het zuiden van het land, heeft momenteel bijvoorbeeld een overdaad aan reserves. Maar dat aanbod zal naar verwachting hoogstens twee decennia duren, en Monteferri vreest dat als Peru niet snel begint te investeren in hernieuwbare energiebronnen – wind-, zonne- en kleinschalige waterkrachtcentrales – toekomstige administraties zich opnieuw tot mega-dammen kunnen wenden, mogelijk in combinatie met enorme mijnbouwprojecten.

Hij en andere campagnevoerders kijken ook bezorgd naar Brazilië, dat op 1 januari 2019 president Jair Bolsonaro heeft ingewijd. Hoewel hij zich niet heeft uitgesproken over de dammen van Peru, heeft hij plannen aangekondigd om de Amazone te ontwikkelen – die in Brazilië van oudsher altijd waterkracht omvat. Brazilië, zei Luz Maria Mantilla van het Amazonian Institute for Science Investigation, “heeft altijd graag dammen gebouwd.”

Ondertussen, terwijl García wegkwijnt in Lima, verboden door de rechtbanken om het land te verlaten; hij wacht op een beslissing van de Peruaanse aanklagers of hij wel of niet terecht zal staan. Op 3 december wees de Uruguayaanse regering formeel zijn asielaanvraag af en wees erop dat in Peru “de drie peilers van de staat onafhankelijk en vrijelijk functioneren”. Het valt nog te bezien of dat waar is. In een recent interview met CNN, Marco Aranas, de Conga-campagnevoerder die nu senator is, herinnerde de kijkers eraan wat president García had gedaan. “Hij heeft allerlei technische en financiële controles van die megaprojecten verwijders” zei hij. “Nu is de vraag: hoe onafhankelijk en hoe betrouwbaar is de Peruviaanse rechtspraak?”

Op dit moment stroomt op zijn minst de Marañon-rivier vrij.

Mongabay-verhaalauteur Saul Elbein reisde in 2015 langs de Marañon-rivier in dit vlot. Jhuliño, een plaatselijke man, geeft een duim omhoog; hij was er trots op om zich aan te sluiten bij de Peruviaanse vlotgidsen die gepaard gingen met Webb’s vroege expeditie, samen met andere raftingtrips – een gevaarlijke klus. Dagen nadat deze foto werd genomen, stierf Jhuliño bij een rivierongeval. Een geliefde gemeenschapsleider, zijn grootste hoop was dat de Marañon zou blijven stromen en een thuis zou blijven voor zijn volk. Dit verhaal is opgedragen aan zijn nagedachtenis. Afbeelding door Danielle Villasana.

Banner afbeelding van de Marañon-rivier via Flickr door Rocky Contos voor International Rivers.

Nieuwste artikelen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll Up